آشنایی با نام اوزان عروضی به روشی ساده (بخش اول)

در درس عروض، یكی از مهم‌ترین و البته دشوارترین مباحث كه حتماً در كنكور سراسری دارای سؤال خواهد بود؛ نام بحور و اوزان عروضی است كه بسیاری از دانش‌آموزان رشته‌ی انسانی در به‌خاطر سپاری این نام‌ها دچار اشكال هستند. اما اگر نام اوزان را با توجه به فلسفه‌ی نام‌گذاری هركدام به‌خاطر بسپارید، كار بسیار آسان خواهد شد؛ اگر باور ندارید، حتماً این مطلب را بخوانید!!

یك نكته‌ی مشترك:

در نام اوزان، مسدس (6تایی)، مثمن (8تایی) با توجه به تعداد اركان موجود در بیت تعیین می‌گردد؛

مثال: «مفتعلن مفتعلن فاعلن» در یك مصراع = 3 ركن؛ پس در كل بیت = 6 ركن (مسدس)

مثال: «فعلاتن فعلاتن فعلاتن فعلن» در یك مصراع = 4 ركن؛ پس در كل بیت = 8 ركن (مثمن)


فاعلاتن = بحر رمل

1. هركجا كه در تقطیع با اركان «فاعلاتن» یا «فعلاتن» مواجه بودیم؛ نام وزن عروضی با «رمل» آغاز می‌شود.

2. «سالم» جایی در نام وزن وجود خواهد داشت كه وزن، از تكرار «فاعلاتن» بدون هیچ‌گونه تغییری حاصل شده باشد. (فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن = رمل مثمن سالم)

3. «مخبون» جایی به كار می‌رود كه به‌جای «فاعلاتن» با ركن «فعلاتن» مواجه باشیم.

مثال: فعلاتن فعلاتن فعلاتن فعلاتن = رمل مثمن مخبون

4. «محذوف یا مقصور» جایی به‌كار می‌رود كه ركن آخر مصراع، به‌جای «فاعلاتن»، «فاعلن» و یابه‌جای «فعلاتن»، «فعلن» باشد؛ یعنی هرگاه، یك هجا از آخرین ركن كم شده باشد.

مثال: فاعلاتن فاعلاتن فاعلن = رمل مسدس محذوف (مقصور)

 

 

توضیح اضافه!

ما می‌دانیم كه هجای آخر مصراع می‌تواند كشیده یا كوتاه باشد، اما مطابق اختیارات وزنی، هجای پایانی همواره بلند محسوب می‌شود. اما در عروض سنتی میان هجای كشیده و بلند اندكی تمایز قایل می‌شوند؛

و نیز گفتیم كه اگر یك هجا از پایان آخرین ركن، حذف و كم شود؛ عبارت «مخبون یا محذوف» را در نام وزن عروضی به كار می‌بریم؛

بنابراین؛ در عروض سنتی، حذف هجای كشیده را «مقصور» و حذف هجای بلند را «محذوف» می‌دانند.

شما برمبنای كتاب درسی و برای كنكور «مقصور» و «محذوف» را معادل و مترادف هم قرار دهید و تمایزی میان آن‌ها قایل نشوید!! این هم یك كمك دیگه جهت آسان‌سازی عروض!

حالا با توجه به مطالب بالا، نام اوزان گروه اول و دوم را به‌آسانی فراگرفته‌اید:

اوزان گروه یك:

1. فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن = رمل مثمن سالم؛

      رمل است؛ زیرا دارای ركن «فاعلاتن» است.

      مثمن است؛ زیرا در هر مصراع 4 ركن و در كل بیت 8 ركن دارد.

      سالم است؛ زیرا «فاعلاتن» در آن از هر تغییری مصون مانده است.

2. فاعلاتن فاعلاتن فاعلن = رمل مسدس محذوف (مقصور)؛

      رمل است؛ زیرا دارای ركن «فاعلاتن» است.

      مسدس است؛ زیرا در هر مصراع 3 ركن و در كل بیت 6 ركن دارد.

      محذوف است؛ زیرا ركن پایانی آن، یك هجای خود را از دست داده و به‌جای «فاعلاتن» به «فاعلن» تبدیل شده است.

 

 

اوزان گروه دو:

1. فعلاتن فعلاتن فعلاتن فعلاتن = رمل مثمن مخبون؛

      رمل است؛ زیرا دارای ركن «فاعلاتن» است.

      مثمن است؛ زیرا در هر مصراع 4 ركن و در كل بیت 8 ركن دارد.

      مخبون است؛ زیرا اركان آن به‌جای «فاعلاتن» از «فعلاتن» ساخته شده‌اند.

2. فعلاتن فعلاتن فعلاتن = رمل مسدس مخبون محذوف (مقصور)؛

      رمل است؛ زیرا دارای ركن «فاعلاتن» است.

      مسدس است؛ زیرا در هر مصراع 3 ركن و در كل بیت 6 ركن دارد.

      مخبون است؛ زیرا اركان آن به‌جای «فاعلاتن» از «فعلاتن» ساخته شده‌اند.

      محذوف است؛ زیرا ركن پایانی آن، یك هجای خود را از دست داده و به‌جای «فعلاتن» به «فعلن» تبدیل شده است.

اگر مایل هستید؛ نام سایر اوزان و بحور عروضی را به این سادگی فرابگیرید؛ مطلب را در روزهای آتی نیز دنبال كنید.



تاریخ : یکشنبه 16 تیر 1398 | 05:22 ق.ظ | نویسنده : جهانگیر کریمی | نظرات
.: Weblog Themes By SlideTheme :.


  • وب هواداران چاوشی
  • وب فروشگاه اینترنتی
  • وب ندای معلم
  • وب پنل پیامک
  • ساخت وبلاگ در میهن بلاگ

    شبکه اجتماعی فارسی کلوب | اخبار کامپیوتر، فناوری اطلاعات و سلامتی مجله علم و فن | ساخت وبلاگ صوتی صدالاگ | سوال و جواب و پاسخ | رسانه فروردین، تبلیغات اینترنتی، رپرتاژ، بنر، سئو